Skip to main content

سەرەتا مەعریفە، دوایی ئاو و هەوای گەرم



هیوا ئومێد

کاتێک دەبینم خوێندکارانی زانکۆ خۆپیشاندان دەکەن، ھەستێکی سەیرم ھەیە، زۆر سەیر... دەڵێم پێدەچێ ئەوان بەئاگا ھاتبنەوە لەوەی کە سیستەمی خوێندنەکەیان پڕکێشەیە و ھیچ کەڵکێکی بۆیان نییە. کاتێک ئەوان شەقامەکان دەگرن، دەڵێم خوێندکارەکانی ئێرە بەئاگا ھاتوونەتەوە و دەیانەوێ داھاتووی ئێرە بگۆڕن، چونکە ئێرە بۆ ھەموومان بووەتە کێشە و خەریکە لە ناومان دەبات. من کاتێک ئەوان دەبینم لەسەر شەقامەکان، وا تێدەگەم کە بیانەوێت ئەم وێرانەیە چاک بکەن. بەڵام کاتێک کە دەزانم ئەوان بۆچی ھاتوونەتە سەر شەقام، پەشیمان دەبمەوە و پەستی و خەمگینییەکی زیاتر دەمگرێت... ئەوان دژی سیستەمی خوێندن نەھاتوون، ئەوان نایانەوێت ئەم وێرانەیە چاک بکەن، ئەوان ھێشتا بێئاگان، بێئاگایانە ئەوەندەی تر ئێرە وێران دەکەن. ئەگەر بۆ ئاوی گەرم و ھەوای گەرم دێنە سەر شەقام، مەیەن. ئەگەر بۆ گۆڕینی عەقڵەکان دێن، ئێمەیش ھیوامان پێتانە. ئەوەی دەبێت سەرەتا بۆی بێن، گۆڕینی دنیای ناوەوەتانە، نەک دنیای دەرەوە. گەر دێنە سەر شەقام، لەسەر گۆڕینی سیستەمی خوێندن و مەعریفەتان وەرن، کە ئێوە دنیای ناوەوە و ناواخنی زانکۆکانتان گۆڕی، ئەوکات دنیا واقیعیەکەیشتان خۆی باش دەبێت، چونکە گەر بڕیار بێت شتێک بگۆڕرێت، دەبێت سەرەتا عەقڵەکە بگۆڕرێت؛ ھەتا عەقڵ پەرە نەسێنێت و ھەتا شتێک خۆی لە عەقڵدا ئاشکرا نەکات، ھەرگیز لە ناو واقیعدا نایەتە بوون.
ئێوە ھەمیشە تەنها جەستەتان لە یاد بووە، دواتریش ھەر جەستە و ھەر جەستە و جەستە. بێخەم بن، گەر ئێوە توانای ئەوەتان ھەبوو سیستەمی خوێندن و عەقڵیەتی ناو زانکۆکان بگۆڕن، ئەو کاتە ئاو و هەوای گەرم خۆی دێت.

زۆرترین خوێنراو

چەمکەکان: ڕادیکاڵیزم

(١) لە ئینگلیزییەوە: ساڤان ئاکۆ کەسی ڕادیکاڵ، کە بە ڕادیکاڵیست ناو دەبرێت، کەسێکە ویستی گۆڕانکاری و ڕیفۆرمی ڕیشەیی بەشێک یان تەواوی سیستمی سیاسی و ئابووری و کەلتووری و کۆمەڵایەتیی هەیە. وشەی ڕادیکاڵ سەرەتا لە بارودۆخێکی سیاسیی نوێ لە بەڕیتانیا بەکار هێنرا، کە پێناسەکەشی هەر بۆ ئەو کاتە دەگەڕێتەوە، کاتێک لە لایەن چارلز جەیمسەوە لە ساڵی ١٧٩٧دا، گۆڕانکاری و ڕیفۆرمی ڕادیکاڵانەی ڕاگەیاند، کە تێیدا بانگەشەیەکی قووڵ و جەوهەری بۆ مافی مرۆڤ بەگشتی و مافی چینە پەراوێزخراوەکان هەبوو، بەتایبەت مافی دەنگدان بۆ تەواوی چینە جیاوازەکان، کە ئەوکات نەبوو. لە دواتردا چەمکی ڕادیکاڵ وەک چەمکێکی گشتی بەکار دەهێنرا و ئەوانەی دەگرتەوە نوێنەرایەتیی ڕیفۆرمی ڕیشەییان دەکرد. لە دوای بزووتنەوەی ڕیفۆڕمی ڕیشەیی ساڵی ١٨٣٢، کە مافی دەنگدانی بۆ چینی ناوەڕاست دەستەبەر کرد، گرووپێکی ڕادیکاڵ هاوپەیمانییان لەگەڵ فراکسیۆنێکی پەرلەمان بەست بۆ فراوانکردنی مافی دەنگدان، تا چینی کرێکارانیش بگرێتەوە.کاتێک ئەم بزووتنەوەیە مافی دەنگدانی فراوان کرد، ڕادیکاڵەکانی لەندەن ئەرکی ڕێکخستنی دەنگدەرە تازەکانیان بۆ هاوکاریکردنی گۆڕ...

چەمکەکان: ئایدۆلۆژیا

(٧) لە ئینگلیزییەوە: ساڤان ئاکۆ ''ئایدۆلۆژیا ئەو شاشەیەیە کە مرۆڤ لێیەوە جیهان دەبینێت.'' ئایدۆلۆژیا دیاردەیەکی مۆدێرنە و پەیوەندیی بە دۆخە سیاسی و ئابوورییەکانی سەدەی نۆزدە و بیستەوە هەیە. بە دیاریکراوی و بە زەقی، چەمکی ئایدۆلۆژیا لە ماوەی پێش و پاشی شۆڕشی فەڕەنسیدا پەیدا بوو. لە سۆسیۆلۆجیدا ئایدۆلۆژیا ئەو دیدەیە کە کەسێک بەرانبەر جیهان هەیەتی و کۆکراوەی کەلتوور، بەهاکان، بڕواکان، دۆخە هاوبەشەکان و پیشبینییەکانی خۆیان و ئەوانی ترە. هەروەها ناسنامەیەک بە کۆمەڵگە، گرووپ و پەیوەندیی نێوان کەسەکان دەدات، شێوە بە بیروڕاکان، کردارەکان، کارلێککردنەکان و هەموو ئەوانەی لە کۆمەڵگەدا ڕوو دەدەن، بە شێوەیەکی فراوان دەدات. هەروەها لە سۆسیۆلۆجیدا ئایدۆلۆژیا چەمکێکی ئێجگار گرنگە و کرۆکی ئەو ڕووەیە کە سۆشیالیستەکان لێی دەکۆڵنەوە، چونکە ڕۆڵێکی بەهێز و بنچینەیی دەگێڕێت لە شێوەبەخشین بە ژیانی کۆمەڵایەتی و ئەوەی چۆن کۆمەڵگە بەگشتی ڕێک خراوە و چۆن کار دەکات و ڕاستەوخۆ پەیوەندیی بە پێکهاتەی کۆمەڵایەتی، سیستمی ئابووریی بەرهەمهێنان و پێکهاتەی سیاسییەوە هەیە. ئایدۆلۆژیا بە هەمان ...

ژمارەی ١ی بڵاوکراوەی ڕەت بڵاو دەکرێتەوە

چوار مانگ بەسەر دروستبوونی بلۆگی ڕەتدا تێپەڕ دەبێت، کە لەو ماوەیەدا و بەپێی ئەو توانایەی کۆمەڵەی ٦٨ و هاوڕێیانی هەیانبوو، چەندین بابەت و وتار و نووسینی خوێندکاریی تێدا بڵاو کراوەتەوە و تا ڕادەیەک جێی خۆی لەو سەرچاوە سەرەکییانەدا کردووەتە کە دەکرێت خوێندکاران وەک شوێنگەیەکی هزری و مەعریفی بە کاری بهێنن. دوابەدوای ئەم ئەزموونە ئەلیکترۆنییە، بۆ زیاتر چوونەناو ئەو کایەی کاری بۆ دەکات و بۆ قووڵتر ڕۆچوونە ناو خوێندکارانەوە، ڕەت دەبێتە بڵاوکراوەیەکی خوێندکاری و لێیەوە و بە قەڵەمی خوێندکاران و گەنجان ئەو پرسە هەستیارانە دەورووژێنرێن و ئەو برینە قەتماغەگرتوانە دەکولێنرێنەوە، کە دەیەیەکە زانکۆ و پەیمانگە و خوێندکاران بە دەستیانەوە دەناڵێنن و سەرچاوەی تەواوی کێشە و گرفتە سیاسی، ئابووری، کۆمەڵایەتی و کەلتوورییەکانیانە. هەموو ئەمانەش لەژێر دروشمێکدا: ''بۆ خوێندکارێکی بەرەنگار''. لە بڵاوکراوەی ڕەتدا، بە هەمان ئەو ئامانجەی بلۆگەکەی بۆ دروست کرا کار دەکرێت و ڕەچاوی ئەو دۆخە هزری و مەعریفییە دەکرێت کە توێژی خوێندکاران تێیدان؛ زمانێکی ڕوون و ڕەوان، ئایدیایەکی هاوبەش و دەستەجەم...